Тайхар чулуу

Тайлбар

Тайхар чулуу нь Архангай аймгийн Ихтамир сумын нутаг, Хойд Тамир голын эрэгт байрлах боржин чулуун цохио юм. Энэ нь Монголын хамгийн сонирхолтой байгалийн болон түүх, соёлын дурсгалын нэг юм. Тайхар чулуу нь боржин чулуурхаг 18–20 метр өндөртэй том цохио бөгөөд Үндэсний эртний бичээс, хадан сийлбэрүүдтэй байдаг. Эдгээр нь Old Turkic, Sogdian, Uyghur, Mongolian, Tibetan,

Manchu, Chinese зэрэг олон бичгийн системээр хадгалагдсан байдаг. Чулуун дээрх бичээсүүд нь анх VIII зуунд (Uyghur Khaganate-ийн үед) бий болсон гэж үздэг бөгөөд 1890‑ээд онд анх археологичид судалж эхэлсэн түүхтэй. Энэ чулууны талаар нутгийн олон домог бий. Нэг домог ёсоор нэг агуа их хүчтэй дайчин (эсвэл лам) аварга могойг нутагийг нь сүрдүүлсэн тул Тайхар чулууг

аваачаад могойн дээр тавьсан гэж ярьдаг. Өөр нэг домог нь Тамир ба Тайхар нэртэй хоёр залуугийн хайрын түүхтэй холбогддог — Тамир хайртай бүсгүй Тайхар руу очих гэж байтал гэрлэлтээсээ татгалзсан эзний гомдлоор ховорхон чулуу болон хувирсан гэж домоглодог. Тайхар чулуу нь Ихтамир сумын Хойд Тамир голын хөвөөнд, Цэцэрлэг хотоос ойролцоогоор 22 км зайд байрлана.